Polskie Zjazdy Filozoficzne: 1923 – 2008.

Idea polskich zjazdów filozoficznych narodziła się w pierwszym dwudziestoleciu wieku dwudziestego na terenach zaboru austriackiego i rosyjskiego. Początkowo filozofowie spotykali się i wymieniali poglądami w ramach Zjazdów lekarzy polskich i przyrodników. Na XI Zjeździe lekarzy i przyrodników w roku 1911 pojawił się postulat zorganizowania zjazdu filozofów. Na skutek niekorzystnych dla Polski wydarzeń wojennych – najpierw I Wojna Światowa później wojna polsko-rosyjska - inicjatywę udało się zrealizować dopiero w roku 1923.

Pierwszy Polski Zjazd Filozoficzny – Lwów 1923

Pierwszy Zjazd został zorganizowany wysiłkiem Polskiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie. W skład komitetu organizacyjnego wchodzili:  Wincenty Lutosławski (Wilno), Jan Łukasiewicz (Warszawa), Witold Rubczyński (Kraków), Michał Sobeski (Poznań), Kazimierz Twardowski (Lwów). Na Zjeździe zostało wygłoszonych 51 referatów. Wśród referentów znajdowali się m. in. Wincenty Lutosławski, Jan Łukasiewicz, Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz. Uczestnicy Zjazdu obradowali w pięciu sekcjach: 1) sekcji logiki; 2) sekcji metafizyki i epistemologii; 3) sekcji psychologii; 4) sekcji historii filozofii; 5) sekcji ogólnej. Zajazd zakończył się przyjęciem uchwał dotyczących propagowania kultury filozoficznej w społeczeństwie (chodziło m. in. o wzmożenie działalności przekładowej i wydawniczej oraz o zwiększenie ilości godzin filozofii w szkołach).    

Drugi Polski Zjazd Filozoficzny – Warszawa 1927

Drugi zjazd rozpoczął się 23 września 1927 roku w Warszawie. Komitet wykonawczy od czasu Pierwszego Zjazdu został powiększony o Stefana Błachowskiego, Tadeusza Czeżowskiego, Tadeusza Grabowskiego, Władysława Tatarkiewicza, Władysława Witwickiego i Tadeusza Kotarbińskiego. W Zjeździe zostało wygłoszonych 70 referatów przez 59 osób. Wśród referentów warto wymienić: Jana Łukasiewicza, Floriana Znanieckiego, Mikołaja Bierdiajewa. Referaty inauguracyjne wygłosił Jan Łukasiewicz oraz Florian Znaniecki. Łukasiewicz mówił nt. O metodę filozofii, natomiast Znaniecki poruszył kwestię syntezy filozoficznej. Z dzisiejszej perspektywy warto również przypomnieć wystąpienia Bierdiajewa nt. Metafizyczne zagadnienie wolności. Podobnie jak w przypadku Pierwszego Zjazdu na zakończenie drugiego zostały podjęte uchwały dotyczące kwestii nauczaniu filozofii w szkołach.

Trzeci Polski Zjazd Filozoficzny - Kraków 1936

Trzeci Polski Zjazd Filozoficzny miał miejsce w Krakowie i trwał od 24 do 27 września 1936 roku. Zjazd Krakowski został wzbogacony o dwie nowe sekcje: etyczno-socjologiczną  oraz estetyczną. Referaty wygłosili m. in. Władysław Tatarkiewicz, Jan Łukasiewicz, Leon Chwistek, Kazimierz Ajdukiewicz, Roman Ingarden, Henryk Elzenberg i Stanisław Ignacy Witkiewicz. Naczelnym tematem Zjazdu było następujące zagadnienie: „Współczesne prądy w nauce a potrzeba syntezy filozoficznej, ze szczególnym uwzględnieniem stosunku logiki do filozofii”. Natomiast odczyt inaugurujący obrady pt. Okresy filozofii europejskiej wygłosił Władysław Tatarkiewicz. Z pozostałych referatów plenarnych należy wymienić m. in. tekst Leona Chwistka nt. Rola semantyki racjonalnej w filozofii, tekst Kazimierza Ajdukiewicza nt. Zagadnienie idealizmu w sformułowaniu semantycznym oraz referat Romana Ingardena nt. Czy zadaniem filozofii jest synteza nauk szczegółowych?

Ogólnopolski Zjazd Filozoficzny - Lublin 1977

Dynamicznie rozwijające się życie filozoficzne w Polsce w okresie międzywojennym zostało przerwane przez wybuch Drugiej Wojny Światowej. Również pierwsze dziesięciolecia okresu powojennego nie sprzyjały wolnej wymianie myśli, stanowiącej istotę Zjazdów Filozoficznych. Odrodzenie życia filozoficznego następujące od II połowy lat 50. zaowocowało ideą wznowienia Zjazdów Filozoficznych. Inicjatywa zorganizowania Zjazdu wyszła od Prezydium Komitetu Nauk Filozoficznych Polskiej Akademii Nauk. Głównym celem Zjazdu miało być odegranie ważnej roli w propagandzie filozofii marksistowskiej. Uczestnicy Zjazdu obradowali w ramach VII sekcji: 1) Filozoficzne problemy człowieka i osobowości; 2) Dialektyka procesów społecznych; 3) System wartości a kształtowanie socjalistycznego sposobu życia; 4) Historia filozofii; 5) Społeczne konteksty poznania; 6) Materializm dialektyczny a nauki przyrodnicze; 7) Filozoficzne zastosowania logiki. Referaty wygłosili m. in. Nowak Leszek, Ładosz Jarosław, Legowicz Jan, Kuczyńska Alicja, Kmita Jerzy.

Piąty Zjazd Filozofii Polskiej – Kraków 1987

Piąty Zjazd organizowany był w klimacie osłabienia wpływów marksistowskich oraz znacznego otwarcia na niemarksistowskie kierunki filozoficzne. Hasło przewodnie Zjazdu brzmiało: „Filozofia dla przyszłości”.  Przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego oraz Komitetu Programowego został profesor Józef Lipiec. Uczestnicy Zjazdu obradowali w VII sekcjach: 1) Samowiedza filozofii; 2) Filozofia człowieka i świat współczesny; 3) Filozofia i metodologia nauk; 4) Człowiek w świecie wartości; 5) Drogi poznania – drogi prawdy; 6) Współczesny wymiar badań nad dziejami filozofii; 7) Logika i jej zastosowania. Oprócz obrad w sekcjach zainicjowane zostały również trzy dyskusje plenarne. Pierwsza miała tytuł: Filozofia – czym jest, czym być może, czym być powinna; druga: Filozofia a nauki szczegółowe; trzecia: Człowiek i społeczeństwo w świetle filozofii i nauk humanistycznych.

Szósty Polski Zjazd Filozoficzny – Toruń 1995

Zjazd Toruński nie tylko był pierwszym Zjazdem zorganizowanym po transformacji ustrojowej, ale również największym z dotychczasowych. Uczestniczyło w nim ok. 800 osób. Komitet Programowy złożony z przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, Komitetu Nauk Filozoficznych PAN oraz Uniwersytetu Mikołaja Kopernika przyjął 677 referatów. W takiej ilości wystąpień ujawniła się wielość orientacji teoretycznych, zróżnicowanie problemowe polskiej filozofii, graniczące z całkowitym niemal rozproszeniem klasycznej problematyki filozoficznej. Anna Zeidler-Janiszewska zauważa, że jedynym mankamentem Zjazdu był brak pogłębionej dyskusji na temat przeszłości i przyszłości marksizmu. Z referatów plenarnych największe ożywienie wywołał referat profesora Wolniewicza poświęcony problematyce kary śmierci. Zjazd Toruński wywołał duże zainteresowanie mediów, zarówno ogólnopolskich jak i lokalnych

Siódmy Polski Zjazd Filozoficzny – Szczecin 2004

Kolejny Zjazd odbył się dziewięć lat po zjeździe toruńskim. Brało w nim udział ok. 600 uczestników. Honorowym gościem Zjazdu był profesor Leszek Kołakowski. Uczestnicy obradowali w dwudziestu sekcjach i podsekcjach tematycznych. Podobnie jak w przypadku wcześniejszych Zjazdów oprócz obrad w sekcjach odbywały się dyskusje plenarne. Na Zjeździe szczecińskim w ramach  dyskusji plenarnych zastanawiano się m.in. nad następującymi zagadnieniami: Nowoczesny racjonalizm i jego adwersarze – prowadzenie prof. Witold Marciszewski; Filozofia wobec zjawiska „powrotu religii” – prowadzenie ks. Prof. Andrzej Bronk; Problemy bioetyki – prowadzenie prof. Zbigniew Szawarski; Filozofia wobec zjawiska wielości kultur – prowadzenie prof. Andrzej Szachaj; Współczesne problemy moralne – jak o nich rozmawiać? – prowadzenie prof. Jacek Hołówka. Zjazd zamknął wykład plenarny wygłoszony przez profesora Władysława Stróżewskiego nt. Byt i sens.

Ósmy Polski Zjazd Filozoficzny – Warszawa 2008

Ósmy Zjazd odbył się pod hasłem: „Żadnej rzeczy nie widzi się w jej właściwej wielkości”. W Zjeździe uczestniczyło blisko 700 filozofów z polskich i światowych ośrodków naukowych. Obrady prowadzone były w 17 sekcjach. Na Ósmym Zjeździe zostały wygłoszone referaty plenarne oraz odbył się obrady okrągłego stołu. Obrady okrągłego stołu dotyczyły m. in. takich zagadnień jak: kulturowe uwarunkowania pojęć filozoficznych, modele edukacji filozoficznej, dylematy etyczne współczesnej demokracji, etyka ludzi nauki a stan polskiej filozofii. W czasie Ósmego Zjazdu mówiono również na temat potrzeby nauczania filozofii w szkole. Oprócz  obrad i dyskusji uczestnicy Ósmego Zjazdu uczestniczyli również w wydarzeniach artystycznych. W ramach Zjazdu odbył się m. in. koncert muzyki klasycznej oraz zostały zaprezentowane Marginalia filozoficzne Witkacego – notatki i rysunki wykonane w latach trzydziestych na marginesach czytanych przez Stanisława Ignacego Witkiewicza książek filozoficznych.  

Bibliografia:

1. Polskie Zjazdy Filozoficzne, red. R. Jadczak, Toruń 1995.
2. VI Polski Zjazd Filozoficzny, Anna Zeidler-Janiszewska, http//www. kulturawspolczesna.pl/pdf-y/400.pdf.
3. VII Polski Zjazd Filozoficzny, ks. Ryszard F. Sadowski, www.seminare.pl/21/sadowski-spr2.doc
4. Turniej intelektualny, czyli VIII Polski Zjazd Filozoficzny,  www.eduskrypt.pl/turniej_intelektualny_czyli_viii_polski_zjazd_filozoficzny-info-18803.html
5. Jacek Jadacki, red., 2010, Panorama wspolczesnej filozofii polskiej: Księga pamiątkowa VIII Polskiego Zjazdu Filozoficznego, Wydawnictwo Naukowe "Semper", Warszawa.
Wersja językowa
PL
TVP kultura
Polskie Radio Dwójka
TVP Katowice
Radio Katowice
Tygodnik Powszechny